NC/CNC Seviye 4 MYK Belgesi Çalışma Kitapçığı

A1

Bölüm 1: İş Sağlığı ve Güvenliği ve Çevre Koruma

Başarılı bir meslek yaşamı için, yapılan işin teknik detayları kadar, iş sağlığı ve güvenliği, çevre bilinci ve kalite standartları da büyük önem taşır. Bu bölüm, tüm çalışma süreçlerinize temel teşkil edecek kural ve uygulamaları içermektedir.

Öğrenme Kazanımı 1: İş sağlığı ve güvenliği ile çevre koruma önlemlerini açıklar.

• 1.1: İş sağlığı ve güvenliği konusundaki yasal ve işyerine ait kuralları tanımlar. Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile düzenlenmiştir. Bu yasanın yanı sıra, her işyerinin kendine özel risklerine ve süreçlerine göre belirlenmiş kuralları vardır. Bu kurallara uymak, hem sizin hem de çalışma arkadaşlarınızın güvenliğini sağlamak için esastır. İşinize uygun Kişisel Koruyucu Donanımları (KKD) (örneğin; baret, çelik burunlu ayakkabı, güvenlik gözlüğü, eldiven) daima kullanmalısınız.
• 1.2: İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili risk etmenlerini azaltmayı açıklar. İşyerlerinde karşılaşılabilecek başlıca riskler ve bu riskleri azaltma yöntemleri şunlardır:
  • Mekanik Riskler: Hareketli makine parçalarına el ve giysilerin sıkışması gibi riskler. Bu risklere karşı makine koruyucularını asla çıkarmayın ve makine çalışırken tehlikeli bölgelere yaklaşmayın.
  • Elektriksel Riskler: Elektrik çarpması riskine karşı yetkisiz müdahalelerde bulunmayın, yıpranmış kablo veya prizleri derhal bildirin.
  • Kimyasal ve Fiziksel Riskler: Zehirli dumanlar, yüksek gürültü, toz ve radyasyon gibi risklere karşı uygun havalandırma sistemlerini, kulaklıkları ve maskeleri kullanın.
• 1.3: Tehlike durumunda uygulayacağı acil durum prosedürlerini açıklar. Herhangi bir kaza veya tehlike durumunda öncelikle acil durdurma (emergency stop) butonuna basarak makineyi durdurun. Çevrenizi kontrol ederek olası tehlikeleri bertaraf edin ve en yakın ilk yardım kutusu veya yangın söndürme tüpüne yönelin. Yaşanan olayı derhal amirinize bildirin.
• 1.4: Çevre koruma önlemlerini açıklar. Çalışma süreçlerinde ortaya çıkan atıkları (metal, plastik, kâğıt vb.) türlerine göre ayrı ayrı toplayın ve belirlenen geri dönüşüm kutularına atın. Kimyasal maddelerin veya atık yağların çevreye karışmasını engelleyin ve dökülme durumunda derhal müdahale edin.

Bölüm 2: Kalite Gereklilikleri

Öğrenme Kazanımı 2: İş süreçleri ve çalışma ortamı için kalite gerekliliklerini açıklar.

• 2.1: Kalite sağlamadaki teknikleri açıklar. Ürünün kalitesini sağlamak için iki temel yaklaşım vardır:
  • Doğruluk ve Ölçme: Kullandığınız ölçme ve kontrol aletlerinin (kumpas, mikrometre, metre) doğru ve kalibre edilmiş olduğundan emin olun. İşleme başlamadan önce ve işlem sırasında ölçümleri düzenli olarak kontrol edin.
  • Prosedür Takibi: İşin nasıl yapılması gerektiğini belirten standart çalışma prosedürlerini (SOP) takip edin. Makine ayarlarını ve işlem adımlarını doğru uyguladığınızda, hataları en aza indirirsiniz.
• 2.2: Çalışma sırasında saptanan hata ve arızaları sıralar. Çalışma sırasında bir hata veya arıza fark ettiğinizde yapmanız gerekenler şunlardır:
  • Sorunu Tanımlama: Hatayı veya arızayı doğru bir şekilde belirleyin. (Örn: "Parçanın ölçüsü yanlış" veya "Makine beklenmedik bir ses çıkarıyor").
  • İşi Durdurma: Hatanın tekrarlanmasını önlemek için işlemi veya makineyi hemen durdurun.
  • Amire Bildirme: Sorunu derhal amirinize veya ilgili birime bildirin. Kendi başınıza çözmeye çalışmak yerine, destek alarak sorunun temel nedenini bulmaya odaklanın.

B1

Bölüm 1: İş Hazırlığı ve Alan Düzeni

Başarılı bir CNC torna işlemi, tezgâhın çalışmasından çok önce başlar. Bu bölüm, işe başlamadan önce yapmanız gereken planlama, hazırlık ve bakım çalışmalarını ele almaktadır.

• Çalışma Alanını Düzenleme:
  • Çalışma alanınızı dağınıklıktan arındırın, alet ve malzemeleri düzenli bir şekilde yerleştirin.
  • İş bitiminde, tezgâhı, aletleri ve çevreyi temizleyerek bir sonraki operasyona hazır hale getirin.
• Alet ve Donanım Bakımı:
  • Kullandığınız pens, ayna, punta ve diğer ekipmanların çalışır durumda ve temiz olduğunu kontrol edin.
  • Periyodik olarak yapılması gereken bakımları (yağlama, temizleme vb.) talimatlara uygun şekilde uygulayın.
• İş Öncesi Hazırlık:
  • Size verilen iş emrini veya teknik resmi inceleyerek, hangi malzemeyi, hangi takımları ve hangi ölçü aletlerini kullanacağınızı belirleyin.
  • Malzemeyi, takımları ve ölçü aletlerini (kumpas, mikrometre vb.) çalışma alanınıza getirin.
  • Kullanacağınız ölçü aletlerinin kalibrasyonlarını kontrol ederek doğru ölçüm yapabildiklerinden emin olun.

Bölüm 2: Üretim Süreci ve Makine Hazırlığı

Bu bölüm, CNC tornanın üretime hazır hale getirilmesi ve işleme sürecinin nasıl yönetileceğini açıklamaktadır.

• Tezgâh, Program ve Parça Hazırlığı:
  • CNC tornayı çalıştırın, ayna ve diğer hareketli parçaları kontrol ederek tezgâhı işe hazırlayın.
  • Takım magazini'ne, iş emrinde belirtilen takımları doğru sıralamada ve temiz bir şekilde bağlayın.
  • İşlenecek iş parçasını (malzemeyi) aynaya sıkı ve doğru bir şekilde bağlayın.
  • Hazırlanan CNC programını kontrol panelinden yükleyin. Programı ilk kez çalıştırıyorsanız, takım ve parça çarpışmasını önlemek için kuru çalıştırma (dry run) testi yapın.
• Tornalama İşlemleri:
  • Kumanda panelini kullanarak, tezgâhı çalıştırın ve tornalama işlemine başlayın. İşlem boyunca tezgâhın hareketlerini, talaş oluşumunu ve soğutma sıvısının akışını gözlemleyin.
  • Üretimin devamlılığını sağlamak için tezgâhı sürekli izleyin ve olası sorunlara anında müdahale edin.

Bölüm 3: Kalite Kontrol ve Raporlama

Bir parçanın üretimi, sadece tezgâhtan çıktığında bitmez. Kalite kontrol ve raporlama süreçleri, işin önemli bir parçasıdır.

• İş Parçası Kontrolü:
  • İşlemi biten parçayı tezgâhtan alın ve üzerindeki talaşları ve yağları temizleyin.
  • Parçayı, teknik resimde belirtilen ölçü ve toleranslara göre kumpas, mikrometre veya diğer ölçü aletleriyle kontrol edin.
• Kusurlu Parçaların Düzeltilmesi ve Raporlama:
  • Ölçümleri veya görsel kontrolü sırasında kusurlu parçaları tespit edin.
  • Eğer hata düzeltilebilir bir seviyedeyse (örneğin, küçük bir yüzey işleme hatası), gerekli düzeltmeyi yapın.
  • Çözülemeyen hatalı parçaları ayırın ve yapılan işin kaydını tutun (kaç adet sağlam, kaç adet kusurlu parça üretildiği gibi).
  • Tüm süreci ve tespit edilen kusurları ilgili amirinize raporlayın.

Bölüm 4: İSG, Çevre ve Kalite

Bu unsurlar, her bir adıma entegre edilmesi gereken temel prensiplerdir.

• İSG (İş Sağlığı ve Güvenliği):
  • Dönen ayna ve fırlayan talaşlar en büyük risklerdir. Bu nedenle, tezgâh çalışırken koruyucu kapakları daima kapalı tutun.
  • Güvenlik gözlüğü ve çelik burunlu ayakkabı kullanın. İşitme kaybını önlemek için kulak tıkacı takmayı unutmayın.
  • Tehlike anında acil durdurma (emergency stop) butonunun yerini bilin ve anında kullanın.
• Çevre Koruma:
  • İşlem sırasında oluşan metal talaşlarını ve atıklarını, çevreye zarar vermeden özel geri dönüşüm alanlarına atın.
  • Soğutma sıvısı ve yağ gibi kimyasal atıkları, belirlenmiş konteynerlere boşaltın.
• Kalite Gereklilikleri:
  • Kalite, tüm süreçlerin doğru yapılmasının bir sonucudur. Doğru iş programı, doğru takım ve doğru ölçümler, yüksek kaliteli ürünler elde etmenizi sağlar.