NC/CNC Seviye 3 MYK Belgesi Çalışma Kitapçığı

A1

Bölüm 1: İş Güvenliği ve Çevre Yönetimi

CNC tezgah işçisi olarak, yüksek hızda çalışan ve güçlü kesme işlemleri yapan makinelerle çalışırsınız. Bu makinelerden en verimli şekilde yararlanırken, güvenliği her zaman en üst öncelikte tutmak hayati önem taşır.

Öğrenme Çıktısı 1: İş sağlığı ve güvenliği ile çevre koruma önlemlerini açıklar.

• 1.1: İş sağlığı ve güvenliği konusundaki yasal ve işyerine ait kuralları tanımlar. Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile düzenlenmiştir. Bu yasanın yanı sıra, her işyerinin kendine özel risklerine ve süreçlerine göre belirlenmiş kuralları vardır. İşinize uygun Kişisel Koruyucu Donanımları (KKD) (örneğin; güvenlik gözlüğü, kulaklık, çelik burunlu ayakkabı) daima kullanmalısınız.
• 1.2: İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili risk etmenlerini azaltmayı açıklar. CNC tezgahlarında karşılaşılabilecek başlıca riskler ve bu riskleri azaltma yöntemleri şunlardır:
  • Mekanik Riskler: Hareketli parçalar, dönen spindle ve fırlayan metal talaşları. Makine çalışırken asla elinizi tezgahın içine sokmayın ve koruyucu kapakları açık tutmayın.
  • Fiziksel Riskler: Uçan metal talaşları göz yaralanmalarına, sıcak talaşlar ise yanıklara neden olabilir. Her zaman güvenlik gözlüğü ve uygun eldiven kullanın.
  • Kimyasal Riskler: Kesme sıvıları ve yağlar cilt tahrişine yol açabilir. Bu sıvılarla temas ederken koruyucu eldiven kullanın.
  • Gürültü: CNC tezgahları yüksek gürültü seviyelerine ulaşabilir. İşitme kaybını önlemek için kulak koruyucu kullanmayı unutmayın.
• 1.3: Tehlike durumunda uygulayacağı acil durum prosedürlerini açıklar. Bir tehlike anında veya makine arızasında, derhal acil durdurma (emergency stop) butonuna basın. Ardından, en yakın ilk yardım birimine haber verin ve durumu amirinize bildirin. Yangın riskine karşı yangın söndürme tüplerinin yerini öğrenin.
• 1.4: Çevre koruma önlemlerini açıklar. CNC işleme sürecinde oluşan metal talaşlarını ve atıklarını, geri dönüşüm için belirlenen konteynerlere atın. Kullanılmış kesme sıvıları ve atık yağları çevreye zarar vermeden özel atık toplama alanlarına bırakın.

Bölüm 2: Kalite ve Hata Yönetimi

Öğrenme Çıktısı 2: İş süreçleri ve çalışma ortamı için kalite gerekliliklerini açıklar.

• 2.1: Kalite sağlamadaki teknikleri açıklar. CNC işleme sürecinde kalite, üç temel unsurla sağlanır:
  • Program Kontrolü: İşe başlamadan önce CNC programının teknik resimdeki ölçülere ve toleranslara uygunluğunu kontrol edin.
  • Takım Kontrolü: Kullanacağınız kesici takımların aşınma veya hasar durumunu kontrol edin. Körelmiş bir takım, kötü yüzey kalitesine ve hatalı ölçülere yol açar.
  • Ölçüm ve Kontrol: İşlem sırasında ve sonunda, üretilen parçaların ölçülerini kumpas veya mikrometre gibi kalibre edilmiş ölçüm aletleriyle kontrol edin.
• 2.2: Çalışma sırasında saptanan hata ve arızaları sıralar. CNC tezgahlarında sıkça karşılaşılan hatalar ve arızalar şunlardır:
  • Hatalı Ölçü: Yanlış program girişi, takım aşınması veya yanlış sıfırlama nedeniyle parçanın ölçülerinin hatalı çıkması.
  • Kötü Yüzey Kalitesi: Aşınmış veya yanlış takım kullanımı sonucu oluşan pürüzlü yüzeyler.
  • Takım Kırılması: Takım ömrünün dolması, yanlış kesme parametreleri veya malzeme sertliği nedeniyle takımın kırılması.
  • Tezgah Arızası: Soğutma sıvısı basıncının düşmesi, elektrik kesintisi veya mekanik bir arıza gibi durumlar.

B1

Bölüm 1: Çalışma Alanı ve İş Hazırlığı

Başarılı bir CNC torna işlemi, tezgâhın çalışmasından çok önce başlar. Bu bölüm, işe başlamadan önce yapmanız gereken planlama, hazırlık ve bakım çalışmalarını ele almaktadır.

• Çalışma Alanını Düzenleme:
  • Çalışma alanınızı dağınıklıktan arındırın, alet ve malzemeleri düzenli bir şekilde yerleştirin.
  • İş bitiminde, tezgâhı, aletleri ve çevreyi temizleyerek bir sonraki operasyona hazır hale getirin.
• Alet ve Donanım Bakımı:
  • Kullandığınız pens, ayna, punta ve diğer ekipmanların çalışır durumda ve temiz olduğunu kontrol edin.
  • Periyodik olarak yapılması gereken bakımları (yağlama, temizleme vb.) talimatlara uygun şekilde uygulayın.
• İş Öncesi Hazırlık:
  • Size verilen iş emrini veya teknik resmi inceleyerek, hangi malzemeyi, hangi takımları ve hangi ölçü aletlerini kullanacağınızı belirleyin.
  • Malzemeyi, takımları ve ölçü aletlerini (kumpas, mikrometre vb.) çalışma alanınıza getirin.
  • Kullanacağınız ölçü aletlerinin kalibrasyonlarını kontrol ederek doğru ölçüm yapabildiklerinden emin olun.

Bölüm 2: Tezgâh ve Üretim Süreci

Bu bölüm, CNC tornanın üretime hazır hale getirilmesi ve işleme sürecinin nasıl yönetileceğini açıklamaktadır.

• Tezgâh, Takım ve İş Parçası Hazırlığı:
  • CNC tornayı çalıştırın, ayna ve diğer hareketli parçaları kontrol ederek tezgâhı işe hazırlayın.
  • Takım magazini'ne, iş emrinde belirtilen takımları doğru sıralamada ve temiz bir şekilde bağlayın.
  • İşlenecek iş parçasını (malzemeyi) aynaya sıkı ve doğru bir şekilde bağlayın.
• Parçada Tornalama İşlemleri:
  • Hazırlanan CNC programını kontrol panelinden yükleyin ve doğru işi seçtiğinizden emin olun.
  • Tezgâhı çalıştırarak tornalama işlemine başlayın. İşlem boyunca tezgâhın hareketlerini, talaş oluşumunu ve soğutma sıvısının akışını gözlemleyin.
  • Üretimin devamlılığını sağlamak için tezgâhı sürekli izleyin ve olası sorunlara anında müdahale edin.

Bölüm 3: Kontrol ve Raporlama

Bir parçanın üretimi, sadece tezgâhtan çıktığında bitmez. Kalite kontrol ve raporlama süreçleri, işin önemli bir parçasıdır.

• İş Parçası Kontrolü:
  • İşlemi biten parçayı tezgâhtan alın ve üzerindeki talaşları ve yağları temizleyin.
  • Parçayı, teknik resimde belirtilen ölçü ve toleranslara göre kumpas, mikrometre veya diğer ölçü aletleriyle kontrol edin.
• Kusurlu Parçaların Tespiti ve Raporlama:
  • Ölçümleri veya görsel kontrolü sırasında kusurlu parçaları (çapak, çizik, hatalı ölçü vb.) tespit edin.
  • Bu parçaları ayırarak, yapılan işin kaydını tutun (kaç adet sağlam, kaç adet kusurlu parça üretildiği gibi).
  • Tüm süreci ve tespit edilen kusurları ilgili amirinize raporlayın.

Bölüm 4: İSG, Çevre ve Kalite

Bu unsurlar, her bir adıma entegre edilmesi gereken temel prensiplerdir.

• İSG (İş Sağlığı ve Güvenliği):
  • Dönen ayna ve fırlayan talaşlar en büyük risklerdir. Bu nedenle, tezgâh çalışırken koruyucu kapakları daima kapalı tutun.
  • Güvenlik gözlüğü ve çelik burunlu ayakkabı kullanın. İşitme kaybını önlemek için kulak tıkacı takmayı unutmayın.
  • Tehlike anında acil durdurma (emergency stop) butonunun yerini bilin ve anında kullanın.
• Çevre Koruma:
  • İşlem sırasında oluşan metal talaşlarını ve atıklarını, çevreye zarar vermeden özel geri dönüşüm alanlarına atın.
  • Soğutma sıvısı ve yağ gibi kimyasal atıkları, belirlenmiş konteynerlere boşaltın.
• Kalite Gereklilikleri:
  • Kalite, tüm süreçlerin doğru yapılmasının bir sonucudur. Doğru iş programı, doğru takım ve doğru ölçümler, yüksek kaliteli ürünler elde etmenizi sağlar.